Je denksysteem en persoonlijke groei
Inzicht in de onbewuste mentale patronen achter piekeren, zelfkritiek, onzekerheid, verbinding en verandering.
Ben jij iemand die veel nadenkt? Grote kans van wel. Misschien ben je succesvol in je werk, draag je veel verantwoordelijkheid en waarderen anderen je om je intelligentie, betrokkenheid of analytisch vermogen. Toch merk je dat er van binnen regelmatig iets anders speelt.
Je piekert achteraf over gesprekken. Je bereidt toekomstige situaties tot in detail voor. Je twijfelt soms aan jezelf terwijl anderen juist veel vertrouwen in je hebben. Of je merkt dat je steeds opnieuw vastloopt in dezelfde patronen, ondanks alle inzichten die je al hebt opgedaan.
Dat is niet vreemd. Sterker nog: Juist mensen die gewend zijn veel na te denken, te analyseren en vooruit te kijken, proberen uitdagingen vaak met hun hoofd op te lossen. Dat heeft hen vaak veel gebracht. Maar soms wordt denken een automatische reactie op onzekerheid, spanning of twijfel. Dan gaat je hoofd steeds harder werken, terwijl de rust waar je naar zoekt juist verder weg lijkt te raken.
Op deze pagina vind je een overzicht van de onbewuste mentale patronen die ik in mijn coachingspraktijk het vaakst tegenkom. Op verschillende plekken verwijs ik naar blogs waarin je verder kunt ontdekken waar deze patronen en gedachten vandaan komen. Bovendien geef ik in ieder blog een eenvoudige oefening om er langzaam maar zeker wat losser mee om te gaan.
Niet omdat er iets mis is met je zoals je nu bent, maar omdat ons brein vaak hard werkt om ons veilig houden, ook wanneer dat helemaal niet nodig is.
Meer helderheid over een patroon brengt vaak verrassend veel rust. Niet doordat je jezelf hoeft te veranderen, maar doordat je beter gaat zien wat er gebeurt. Daardoor ontstaat meer ruimte, meer vertrouwen en meer vrijheid om bewust te reageren in plaats van automatisch. Dat helpt niet alleen in je werk, maar ook in je privéleven.
Waarom iets alleen weten vaak niet genoeg is
Een veelgehoorde uitspraak van cliënten is: “Ik weet het allemaal wel, maar ik blijf het toch doen.“
Ze weten dat piekeren niet helpt.
Ze weten dat perfectionisme energie kost.
Ze weten dat ze wat vriendelijker voor zichzelf mogen zijn.
En toch gebeurt het telkens opnieuw.
Vanuit de psychologie is dat niet zo verrassend. Ons gedrag wordt namelijk niet alleen gestuurd door bewuste keuzes, maar ook door diepgewortelde gewoontes, overtuigingen en automatische reacties. Binnen het Clarity Proces©, waarmee ik in mijn coaching werk, onderzoeken we deze automatische patronen via eenvoudige reflectie- en bewustzijnsoefeningen. We noemen die patronen vaak conditionering of “de film”: oude conclusies die ooit logisch waren, maar die nog steeds invloed hebben op hoe je vandaag naar jezelf, anderen en de wereld kijkt.
Hierdoor kun je verstrikt raken in patronen die zo zijn ingesleten, dat je je er vaak niet eens bewust van bent. Als een soort automatische piloot kom je steeds weer op dezelfde uitkomst uit, ook al weet je dat je daar eigenlijk niet meer naartoe wilt. En dan blijf je je afvragen waarom je steeds weer in hetzelfde terechtkomt.
De helderheid die ontstaat door deze patronen te herkennen, blijkt voor veel mensen de eerste stap naar meer rust en vrijheid.
Waarom je hoofd blijft malen
Veel professionals ervaren dat hun werkdag wel stopt, maar hun hoofd niet. Een vergadering wordt opnieuw afgespeeld. Een mail wordt nog eens geanalyseerd. Een gesprek wordt in gedachten verbeterd.
De mind doet dit uit een natuurlijke behoefte aan zekerheid. Ze probeert te begrijpen wat er gebeurde, ervan te leren en voorbereid te zijn op een eventuele volgende keer. Maar hoe meer we proberen controle te krijgen over wat al geweest is of wat nog moet komen, hoe minder rust we vaak ervaren.
Lees verder
Waarom je soms zo streng bent voor jezelf
Veel mensen denken dat zelfkritiek hen scherp houdt. Maar in werkelijkheid kost het vaak enorm veel energie. Dat stemmetje dat zegt:
- “Dat had beter gekund.”
- “Waarom deed je dat nou zo?”
- “Kom op, je moet harder je best doen.”
Zelfkritiek gaat bovendien vaak hand in hand met perfectionisme. De lat blijft verschuiven, fouten voelen groter dan ze zijn en complimenten komen maar moeilijk binnen. Wat begint als zorgvuldig willen zijn, verandert soms ongemerkt in een voortdurende zoektocht naar zekerheid en bevestiging.
Die kritische stem probeert je meestal niet pijn te doen. Ze probeert je juist te beschermen tegen fouten, afwijzing of teleurstelling. Ooit heeft je systeem geleerd dat die ervaringen pijnlijk zijn, en daarom probeert het je ervoor te behoeden. Alleen doet het dat vaak op een manier die behoorlijk vermoeiend kan zijn.
Lees verder
- Leren omgaan met die kritische stem in je hoofd
- Zelfs een professor voelt zich dom
- Waarom perfectionisme zoveel energie kost
Waarom je soms twijfelt aan je eigen kunnen
Veel mensen ervaren periodes waarin ze zich onzeker voelen. Niet omdat ze onbekwaam zijn, maar omdat hun gevoel van eigenwaarde gekoppeld raakt aan prestaties, resultaten of de mening van anderen. Op zulke momenten lijkt één kritische opmerking ineens veel belangrijker dan de tien positieve reacties die je eerder kreeg. Je vergelijkt jezelf met anderen, gaat harder je best doen, of begint te twijfelen aan jezelf.
Die twijfel kan gaan over wat je kunt. Dan hoor je gedachten als: “Ik kan dit niet” of “Ik ben niet goed genoeg.” Maar soms gaat de twijfel dieper. Dan vraag je je af of je eigenlijk wel normaal bent. Of je niet te veel nadenkt, te gevoelig bent of net iets anders in elkaar zit dan de mensen om je heen.
Opvallend genoeg blijken veel mensen die zichzelf als “raar” zien, juist heel gewone menselijke onzekerheden te ervaren. Alleen denken ze vaak dat zij de enigen zijn.
Lees verder
Waarom verandering moeilijker is dan we denken
Bijna iedereen heeft wel eens goede voornemens gehad.
Meer rust.
Meer bewegen.
Minder piekeren.
Beter grenzen stellen.
Toch blijkt verandering vaak lastig. Niet omdat we geen discipline hebben, maar omdat oude patronen meestal sterker zijn dan één bewust besluit. Het onderbewuste kiest vaak voor wat bekend voelt, zelfs wanneer dat niet meer bij je past. Daardoor kom je soms steeds opnieuw uit op dezelfde reacties en dezelfde uitkomsten. Niet omdat er iets mis is met je, maar omdat oude conditioneringen vaak ongemerkt meer invloed hebben dan we denken.
Lees verder
Waarom verbinding soms ingewikkeld voelt
Veel mensen verlangen naar diepere verbinding. Met hun partner. Hun familie. Hun collega’s. Hun vrienden. Tegelijkertijd houden we vaak juist zelf iets achter. We laten niet alles zien. We passen ons aan omdat we misschien bang zijn om “te veel” te zijn. Of simpelweg omdat we graag aardig gevonden willen worden.
Daarnaast beoordeelt ons brein voortdurend zowel onszelf als anderen. Net als op sociale media delen we de hele dag onbewust duimpjes uit. Deze persoon vinden we sympathiek. Die opmerking voelde ongemakkelijk. Dit gesprek was prettig. Dat gedrag vinden we vreemd. Ook onszelf leggen we continu langs die meetlat.
Dat is heel menselijk. Onze oordelen helpen ons om te bepalen of we erbij horen en of contact veilig voelt. Maar juist daardoor kunnen we ook afstand creëren. We houden ons in, passen ons aan of durven niet helemaal onszelf te zijn.
Daarmee beschermen we onszelf, maar verliezen we soms ook precies de verbinding waar we zo naar verlangen.
Lees verder
Waarom we zo vaak over onze grenzen gaan
Opvallend veel mensen zijn goed in zorgen voor anderen, maar minder goed in zorgen voor zichzelf. Ze zeggen ja terwijl ze eigenlijk nee voelen. Ze blijven doorgaan terwijl ze moe zijn. Sommigen werken zelfs door terwijl ze ziek zijn.
Wanneer er eindelijk ruimte ontstaat om uit te rusten, voelt dat niet altijd prettig. Er komt onrust op. Schuldgevoel. Of de gedachte dat je eigenlijk iets nuttigs zou moeten doen.
Vaak heeft dat weinig te maken met onwil of gebrek aan inzicht. Onder deze patronen liggen meestal oude overtuigingen over verantwoordelijkheid, doorzetten en waardevol zijn. Het gevoel dat je anderen niet mag teleurstellen. Dat rust eerst verdiend moet worden. Of dat je pas goed genoeg bent als je productief bent.
Daardoor luisteren we soms meer naar de eisen van onze gedachten dan naar de signalen van ons lichaam. En juist daarom blijkt grenzen stellen vaak veel moeilijker dan het op het eerste gezicht lijkt.
Lees verder
Wat al deze patronen gemeen hebben
Hoewel de onderwerpen misschien verschillend lijken, hebben ze vaak dezelfde onderliggende dynamiek. Het gaat bijna altijd over:
- veiligheid zoeken;
- controle proberen te krijgen;
- afwijzing vermijden;
- ergens bij willen horen;
- voldoende willen zijn.
Ons brein probeert ons daarbij te helpen. Alleen gebruikt het daarvoor soms strategieën die ooit nuttig waren, maar die nu vooral onrust, spanning of twijfel veroorzaken.
Meer inzicht krijgen in die patronen betekent niet dat ze onmiddellijk verdwijnen. Maar het helpt wel om ze sneller te herkennen wanneer ze zich aandienen. En juist in dat herkennen ontstaat vaak ruimte. Ruimte om met meer mildheid naar jezelf te kijken. Ruimte om anders te reageren. En ruimte om te ontdekken dat je misschien minder vastzit in je patronen dan je dacht.
Wat het Clarity Proces© toevoegt
Veel methoden richten zich op het veranderen van gedachten, gevoelens of gedrag. Dat kan waardevol zijn, maar blijkt vaak ook lastig. Juist omdat oude conditioneringen diep zijn ingesleten. Veel mensen merken dat ze na een training of traject vol goede inzichten en voornemens zitten, maar na verloop van tijd toch weer terugvallen in bekende patronen. Niet omdat ze hebben gefaald, maar omdat dezelfde automatische reacties blijven opkomen.
Het Clarity Proces© richt zich daarentegen vooral op het herkennen van wat er al gebeurt.
Niet: “Hoe krijg ik deze gedachte weg?”
Maar: “Wat gebeurt er eigenlijk precies in mij?”
Door meer inzicht te krijgen in deze patronen ontstaat vaak vanzelf meer rust, vrijheid en vertrouwen. Niet omdat je anders hoeft te worden, maar omdat je gaat herkennen wat er al gebeurt.
Welke patronen je ook herkent, weet dat je daar niet alleen in bent. Het zijn menselijke reacties die we allemaal in meer of mindere mate kennen. Juist het onderzoeken ervan kan verrassend veel helderheid opleveren.
Over de auteur
Prof.dr.ir. Rianne Appel is hoogleraar en personal coach.
In haar coaching combineert zij inzichten uit de psychologie, gedragswetenschappen en het Clarity Proces©. Zij begeleidt mensen die nieuwsgierig zijn naar de patronen die hun gedachten, gevoelens en gedrag sturen en die verlangen naar meer rust, helderheid en vrijheid in hun dagelijks leven.